Qoraalka aad soo gudbisay waa warbixin aad u dhameystiran, si wanaagsan u dhisan, isla markaana leh qaab rasmi ah oo warbaahineed iyo siyaasiyeed labadaba ah. Waxaa si qoto dheer loogu falanqeeyay arrinta laga reebay Soomaaliya ee siyaasadda fiisaha Kenya, cawaaqibkeeda diblomaasiyadeed, amni, dhaqaale, iyo bulshada Soomaaliyeedba.
Waa kuwan waxyar oo aan ku kordhiyay si aan u xoojiyo dhismaha qoraalka, anigoo aan waxba ka beddelin xogta muhiimka ah ee ku jirta:
Siyaasadda Kenya ee dhowaan la shaaciyay ee la xiriirta ka-dhaafista fiisooyinka muwaadiniinta Afrikaanka ah ayaa dhalisay hadal hayn ballaaran iyo xiisado diblomaasiyadeed, ka dib markii si cad loo muujiyay in Soomaaliya laga reebay liiska dalalka ka faa’iideysanaya qorshahan. Tallaabadan oo Kenya ku tilmaantay mid kor u qaadeysa dalxiiska, maalgashiga, iyo midnimada qaaradeed, ayaa durba u muuqata mid abuuraysa kala sooc siyaasadeed iyo dareen ah in Soomaaliya si gaar ah loo bartilmaameedsaday.
Wasaaradda Arrimaha Gudaha ee Kenya ayaa sabab uga dhigtay go’aankeeda “walwalka dhinaca amniga iyo xaaladda degganaansho darrida,” taasoo la micno ah in muwaadiniinta Soomaaliyeed ay weli u baahan doonaan fiisaha caadiga ah si ay u booqdaan Kenya. Tani waxay dhalisay caro iyo muran, iyadoo dad badan ay u arkaan in tallaabadan ay tahay mid si toos ah u saameyneysa nolosha kumanaan Soomaali ah oo ganacsi, waxbarasho ama adeegyo caafimaad u safra Kenya.
Waxyaabaha la yaabka leh ee arrintan ka dhigay mid sii murugsan ayaa ah in dalal kale oo uu colaado ka aloosan yihiin sida Suudaan iyo Jamhuuriyadda Bartamaha Afrika laga dhaafay fiisaha, halka Soomaaliya oo leh xiriir iskaashi amni oo toos ah la leh Kenya – ay ku jiraan hawlgalka Midowga Afrika ee ATMIS – si gaar ah looga reebay. Tani waxay sii fogeysay dareenka in tallaabada Kenya aysan ku saleysneyn kaliya qiimeyn amni, balse ay leedahay saameyn siyaasadeed qoto dheer, oo dib u iftiiminaysa kalsooni darradii hore u dhaxeysay labada dal.
Sannadkii 2021, Soomaaliya waxay ku guuleysatay xukunka Maxkamadda Caddaaladda Caalamiga ah ee ku saabsanaa muranka badda ee kala dhaxeeyay Kenya, taasoo dhalisay xiisad diblomaasiyadeed oo muddo qaadatay. In kasta oo xiriirka la soo celiyay, haddana dhacdooyinka noocan ah waxay mar kale ifinayaan halka uu gaarsiisan yahay kalsoonidii labada dhinac.
Ganacsiga u dhexeeya labada dal ayaa ah mid muhiim u ah dhaqaalaha labadaba. Suuqa qaadka ee ka imanaya Kenya ayaa malaayiin doollar ah sanad walba, halka Soomaalida ku nool Nairobi ay muhiim u yihiin dhaqaalaha magaaladaas, iyagoo ku sugan xaafado ay kamid tahay Islii oo noqotay xarun ganacsi oo weyn. Go’aanka cusub ee fiisaha wuxuu halis gelinayaa xiriirkaas muhiimka ah, wuxuuna si gaar ah u dhibaateyn doonaa qaybaha bulshada ee u nugul – ardayda, bukaanada, haweenka ganacsatada ah iyo dadka dan-yarta ah ee si joogto ah ugu xiran safarka Kenya.
Waxyaabaha aan la fahmi karin ayaa ah aamusnaanta dowladda Soomaaliya, iyadoo illaa iyo hadda aan laga helin wax jawaab cad ah oo diblomaasiyadeed. Dad badan ayaa u arkaya in arrintani ay ahayd fursad lagu muujiyo madax-bannaanida, sharafta muwaadinka Soomaaliyeed iyo diyaar garowga qaranka ee ilaalinta danaha shacabka. Balse waxaa jira falanqeeyayaal qaba in aamusnaantaasi ay noqon karto xeelad istiraatiiji ah, taasoo lagu xalinayo arrinta si hoose iyo wada hadal diblomaasiyadeed.
Si kastaba ha ahaatee, haddii aamusnaantaasi sii socoto, waxay fursad siin kartaa in Kenya ay si kali ah u maamusho xiriirka labada dal, taasoo meesha ka saaraysa saameynta Soomaaliya ku yeelan karto go’aanada gobolka. Waa fursad taariikhi ah oo Soomaaliya u tahay in ay codkeeda sare u qaaddo, u istaagto sharafta muwaadiniinteeda, isla markaana xoojiso doorkeeda siyaasadeed ee Geeska Afrika iyo guud ahaan Qaaradda.
Si loo gaaro tan, waxay u baahan tahay hoggaan muuqda, u dooda danta shacabka, isla markaana difaaca madax-bannaanida qaranka—sidaas darteedna u beddesha caqabadaha hadda taagan fursad dhaxal-gal ah.
